Лапскі Астап Васільевіч

Біяграфічны нарыс

Лапскі Астап Васільевіч (1926-2012) — украінскі мовазнавец-асветнік, выкладчык кафедры ўкраінскай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, прафесар філалогіі, паэт.

Астап Лапскі нарадзіўся 7 ліпеня 1926 года ў сяле Гуцкі Кобрынскага павета Палескага ваяводства (цяпер в. Гуцкі Кобрынскага раёна) у сялянскай сям’і. Бацька, Васіль Іванавіч Лапскі, – паляк, маці, Дарка Паўлаўна Валасюк, – украінка. Праз некаторы час сям’я пераехала ў в. Рыкавічы каля Крупчыц (цяпер Чыжэўшчына Жабінкаўскага раёна).

Ад сваіх бацькоў хлопчык вучыўся ўкраінскай і польскай мовам. Закончыў школу – чатыры класы на польскай мове, два — на рускай.

Працоўную дзейнасць пачаў у рамеснай майстэрні ў Кобрыне. Менавіта ў гэты час у рукі будучага паэта патрапіў «Кабзар» Тараса Шаўчэнкі, які паўплываў на фарміраванне яго светапогляду і нацыянальнай свядомасці.

Перад вызваленнем Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у чэрвені 1944 года Лапскія разам са шматлікімі іншымі сваімі землякамі рушылі на Захад і аселі пад горадам Лодзь у цэнтральнай Польшчы.

Пасля вайны Астап вучыўся ў Вроцлаўскім і Варшаўскім універсітэтах, вывучаў русістыку. З 1957 года працаваў выкладчыкам украінскай мовы і літаратуры ў сталічным універсітэце на кафедры ўкраінскай філалогіі. Быў рэдактарам на Палескім радыё. Супрацоўнічаў з украінскімі выданнямі ў Польшчы, з рэдакцыяй штотыднёвіка «Наша слова» і лінгвістычнай рэдакцыяй Польскага радыё.

Крызіс камуністычнай улады ў Польшчы адлюстраваўся і на лёсе Астапа Лапскага. За прыналежнасць да грамадзянскага руху «Салідарнасць» ў 1981 годзе яго звольнілі з працы, дзесяць гадоў «прасядзеў дома». Вымушанае беспрацоўе стала і працяглым творчым антрактам. Толькі атрыманая Украінай незалежнасць у 1991 годзе дала штуршок для творчага ўздыму ўкраінскага паэта. Ён зноў пачаў працаваць на Польскім радыё, дзе з’явілася праграма для слухачоў на Украіне.

Астап Лапскі, вядомы ў Польшчы ўкраінамоўны літаратар і перакладчык, выдаў дзясятак кніг прозы і паэзіі на ўкраінскай мове, школьныя падручнікі ўкраінскай мовы і літаратуры. Дасягнуў высокага майстэрства ў творчасці, набыў павагу і пашану як дзеяч асветы сярод украінскай дыяспары Польшчы. Ведаючы некалькі замежных моў, шмат займаўся перакладамі.

Астапа Лапскага называюць «патрыярхам украінскіх паэтаў у Польшчы». Яго вершы друкаваліся ў часопісах «Наша слова», «Наша культура», у альманахах «Гомін», «Дукля», «Прапор», а таксама ў часопісах «Жовтень», «Слідами пам’яті», «Зерна», «Сучасність», «Над Бугом і Нарвою», ва «Украінскім календары», у газеце «Берестейский край». Яго творы ўвайшлі ў анталогію Берасцейшчыны «До тебе, світе». Да 70-годдзя з дня нараджэння паэта пабачыла свет кніжка паэта «Мое самовизначэння» (1996).

Асобна выйшлі тры зборнікі паэта, выдадзеныя ўкраінскім архівам: «Мій по читачу» (Варшава 2000), «Обабіч: істини?!» (Варшава 2003), «Себе: розжукую?!» (Варшава 2003). Астап Лапскі не падобны ні на аднаго ўкраінскага паэта, яго паэтычныя стыль і свет, манера і выраз не маюць аналагаў.

9 сакавiка 2007 года Астап Лапскi стаў лаўрэатам Нацыянальнай прэмii Украiны iмя Тараса Шаўчэнкi за зборнiкi вершаў «Себе: розжукую?!» («Себя ищу»), «Обабіч: істини?!» («По обе стороны истины»). Атрымаў ён яе ва ўкраiнскiм пасольстве ў Варшаве і стаў адзіным лаўрэатам Нацыянальнай прэміі імя Тараса Шаўчэнкі з замежных украінамоўных аўтараў. А. Лапскі таксама лаўрэат Міжнароднай прэміі імя Багдана Лепкага.

Нягледзячы на ўзрост, да апошняга выкладаў і займаўся літаратурнай дзейнасцю. Астап Васільевіч Лапскі памёр 20 кастрычніка 2012 года ў Варшаве. Пахаваны на варшаўскіх праваслаўных могілках.

Ужо будучы прызнаным аўтарам, не раз успамінаў паэтычным радком сваю малую радзіму — Кобрыншчыну. Паэзія Астапа Лапскага – гэта яго біяграфія і гісторыя Кобрыншчыны і Палесся.

Творы А. В. Лапскага

Лапський, О.Всупереч / Остап Лапський. – Луцьк, 2013. – 120 с.

Лапський, О. [Стихи] / Остап Лапський // Справа : беларуска-ўкраінскі альманах Таварыства ўкраінскай літаратуры пры Саюзе беларускіх пісьменнікаў. — Мінск, 2015. — Вып. 1. — С. 179-181.

Стихи и биография О. Лапского (на укр. яз.), есть фото.

Остап Лапський // До тебе, свите… : українська література Берестейщини / [упорядкув., передм., тексти біогр. Цвида А. П.]. – Київ, 2003. – С. 330-343.

Аб жыцці і дзейнасці А. В. Лапскага

Дністровий, А. Остап Лапський / Анатолій Дністровий // Письмо з околиці : статті й есеї / Анатолій Дністровий. — Київ : Грані-Т, 2010. — С. 21–23.

Лапський, О. [Стихи] / Остап Лапський // Справа : беларуска-ўкраінскі альманах Таварыства ўкраінскай літаратуры пры Саюзе беларускіх пісьменнікаў / гал. рэд. А. Наварыч. — Мінск, 2015. — Вып. 1. — С. 179-181.

Стихи и биография О. Лапского (на укр. яз.), есть фото.

Лапскі Астап Васільевіч // Людзі навукі нашага краю : біябібліяграфічны даведнік з серыі «Імёны на карце Кобрыншчыны». – 2-е выд., дапрац. і дап. / Кобрынская раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, цэнтральная раённая бібліятэка, аддзел абслугоўвання і інфармацыі ; склад.: С. Д. Курачук. – Кобрын, 2020. – С. 90-91.

95 гадоў з дня нараджэння А. В. Лапскага (1926) // Зводны Каляндар дат і падзей Кобрыншчыны : краязнаўча-бібліяграфічны каляндар на 2021-2025 гг. / Кобрынская раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, цэнтральная раённая бібліятэка, аддзел абслугоўвання і інфармацыі ; склад.: С. Д. Курачук, Л. С. Дардзюк. – Кобрын, 2020. – С. 18.

Казакова, А. «Вопреки» — новый сборник поэта / А. Казакова // Кобрин-информ. – 2014. – 5 июня. – C. 7.

Литературная жизнь Кобринщины ознаменовалась важным событием — вышел в свет сборник стихов нашего земляка Остапа Лапского.

Казакова, А. Поэт, рождённый кобринской землей / А. Казакова // Кобрин-информ. – 2012. – 27 сентября. – С. 5.

Гаврилюк, Ю. Патриарх украинских поэтов в Польше: штрихи к портрету Остапа (Евстахия) / Юрий Гаврилюк // День. – 2007. — № 44.

Остапу Лапському – 70 // Берестейскій край. – 1996. — № 4 (ліпень). – С. 4.

Лапский, Остап Васильевич [Электронный ресурс] // News.21.by. – Режим доступа: http://news.21.by/society/ 2012/11/22/664239.html. – Дата доступа: 15.04.2021.

Марчук, Н. Невядомы, вядомы Лапскі / Н. Марчук [Электронны рэсурс] // Туристический Кобрин. — Режим доступа: http://ikobrin.by/kobrin-tvmarchuk61.php. – Дата доступа: 02.04.2020.