ЭР Краязнаўства Берасцейшчыны.

7 ліпеня 2021 г. – 95 гадоў з дня нараджэння Астапа Васільевіча Лапскага [Электронны рэсурс] // Краязнаўства Берасцейшчыны. – Рэжым доступу: http://kb.brl.by. – Дата доступу: 04.05.2021.

7 ліпеня 2021 г. – 95 гадоў з дня нараджэння Астапа Васільевіча Лапскага (1926–2012), украінскага мовазнаўца-асветніка, выкладчыка кафедры ўкраінскай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, паэта

Астап Васільевіч Лапскі нарадзіўся 7 ліпеня 1926 г. у сяле Гуцкі Кобрынскага павета Палескага ваяводства (цяпер Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці) у сялянскай сям’і. Бацька, Васіль Іванавіч Лапскі, – паляк, маці, Дарка Паўлаўна Валасюк, – украінка. Праз некаторы час сям’я пераехала ў в. Рыкавічы каля Крупчыц (цяпер Чыжэўшчына Жабінкаўскага раёна).

Ад сваіх бацькоў хлопчык вучыўся ўкраінскай і польскай мовам. Закончыў школу – чатыры класы на польскай мове, два – на рускай. Працоўную дзейнасць пачаў у рамеснай майстэрні ў Кобрыне. Менавіта ў гэты час у рукі будучага паэта патрапіў «Кабзар» Тараса Шаўчэнкі, які паўплываў на фарміраванне яго светапогляду і нацыянальнай свядомасці.

Перад вызваленнем Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у чэрвені 1944 г. Лапскія разам са шматлікімі іншымі сваімі землякамі рушылі на Захад і аселі пад горадам Лодзь у цэнтральнай Польшчы.

Пасля вайны Астап Лапскі вучыўся ў Вроцлаўскім і Варшаўскім універсітэтах, вывучаў русістыку, затым з 1953 г. пачаў украінскія студыі. З 1957 г. працаваў выкладчыкам украінскай мовы і літаратуры ў сталічным універсітэце на кафедры ўкраінскай філалогіі. Быў рэдактарам на Польскім радыё. Супрацоўнічаў з украінскімі выданнямі ў Польшчы, з рэдакцыяй штотыднёвіка «Наша слова» і лінгвістычнай рэдакцыяй Польскага радыё.

Крызіс камуністычнай улады ў Польшчы адлюстраваўся і на лёсе Астапа Лапскага. За прыналежнасць да грамадзянскага руху «Салідарнасць» ў 1981 г. яго звольнілі з працы, дзесяць гадоў «прасядзеў дома». Вымушанае беспрацоўе стала і працяглым творчым антрактам. Толькі атрыманая Украінай незалежнасць у 1991 г. дала штуршок для творчага ўздыму украінскага паэта. Ён зноў пачаў працаваць на Польскім радыё, дзе з’явілася праграма для слухачоў на Украіне.

Астап Лапскі – вядомы ў Польшчы ўкраінамоўны літаратар і перакладчык, выдаў дзясятак кніг прозы і паэзіі на ўкраінскай мове, школьныя падручнікі ўкраінскай мовы і літаратуры. Дасягнуў высокага майстэрства ў творчасці, набыў павагу і пашану як дзеяч асветы сярод украінскай дыяспары Польшчы. Ведаючы некалькі замежных моў, шмат займаўся перакладамі.

Астапа Лапскага называюць «патрыярхам украінскіх паэтаў у Польшчы». Яго вершы друкаваліся ў часопісах «Наша слова», «Наша культура», у альманахах «Гомін», «Дукля», «Прапор», а таксама ў часопісах «Жовтень», «Слідами пам’яті», «Зерна», «Сучасність», «Над Бугом і Нарвою», ва «Украінскім календары», у газеце «Берестейский край». Яго творы ўвайшлі ў анталогію ўкраінскай літаратуры Берасцейшчыны «До тебе, світе» (2003). Да 70-годдзя паэта пабачыла свет кніжка «Мое самовизначэння» (1996).

Асобна выйшлі тры зборнікі паэта, выдадзеныя ўкраінскім архівам: «Мій по читачу» (Варшава, 2000), «Обабіч: істини?!» (Варшава, 2003), «Себе: розжукую?!» (Варшава, 2003). Творчая асоба паэта была каваная і гартаваная ў барацьбе з матэрыяльнымі і маральнымі цяжкасцямі, за апошнія гады выдала творы асаблівага майстэрства і моцы. Астап Лапскі не падобны ні на аднаго ўкраінскага паэта, яго паэтычныя стыль і свет, манера і выраз не маюць аналагаў.

9 сакавiка 2007 г. Астап Лапскi стаў лаўрэатам Нацыянальнай прэмii Украiны iмя Тараса Шаўчэнкi за зборнiкi вершаў «Себе: розжукую?!» («Себя ищу»), «Обабіч: істини?!» («По обе стороны истины»). Атрымаў ён яе ва ўкраiнскiм пасольстве ў Варшаве і стаў адзіным лаўрэатам гэтай прэміі з замежных украінамоўных аўтараў. Астап Лапскі таксама лаўрэат Міжнароднай прэміі імя Багдана Лепкага.

Нягледзячы на ўзрост, да апошняга выкладаў і займаўся літаратурнай дзейнасцю. Астап Васільевіч Лапскі памёр 20 кастрычніка 2012 г. у Варшаве. Пахаваны на варшаўскіх праваслаўных могілках.

Ужо будучы прызнаным аўтарам, не раз успамінаў паэтычным радком сваю малую радзіму – Кобрыншчыну. Паэзія Астапа Лапскага – гэта яго біяграфія і гісторыя Кобрыншчыны і Палесся.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2021 г. Кобрынскай цэнтральнай раённай бібліятэкай. Курачук Святлана Дзмітрыеўна, гал. бібліёграф аддзела абслугоўвання і інфармацыі

Творы А. В. Лапскага

  1. Всупереч / Остап Лапський. – Луцьк, 2013. – 120 с.
  2. [Стихи] : [стихи и биография О. Лапского (на укр. яз.), фото] / Остап Лапський // Справа : беларуска-ўкраінскі альманах Таварыства ўкраінскай літаратуры пры Саюзе беларускіх пісьменнікаў. Мінск, 2015. Вып. 1. С. 179–181.
  3. Остап Лапський // До тебе, свите… : українська література Берестейщини / [упорядкув., передм., тексти біогр. Цвида А. П.]. Київ, 2003. С. 330–343.

Аб жыцці і творчасці А. В. Лапскага

  1. Лапскі Астап Васільевіч // Людзі навукі нашага краю : біябібліяграфічны даведнік з серыі «Імёны на карце Кобрыншчыны». 2-е выд., дапрац. і дап. / Кобрынская раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, цэнтральная раённая бібліятэка, аддзел абслугоўвання і інфармацыі ; склад.: С. Д. Курачук. Кобрын, 2020. С. 90-91.
  2. 95 гадоў з дня нараджэння А. В. Лапскага (1926) // Зводны Каляндар дат і падзей Кобрыншчыны : краязнаўча-бібліяграфічны каляндар на 2021–2025 гг. / Кобрынская раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, цэнтральная раённая бібліятэка, аддзел абслугоўвання і інфармацыі ; склад.: С. Д. Курачук, Л. С. Дардзюк. Кобрын, 2020. С. 18.
  3. Казакова, А. «Вопреки» – новый сборник поэта : [литературная жизнь Кобринщины ознаменовалась важным событием – вышел в свет сборник стихов нашего земляка Остапа Лапского] / А. Казакова // Кобрин-информ. 2014. 5 июня. C. 7.
  4. Казакова, А. Поэт, рождённый кобринской землей / А. Казакова // Кобрин-информ. 2012. 27 сентября. С. 5.
  5. Дністровий, А. Остап Лапський / Анатолій Дністровий // Письмо з околиці : статті й есеї / Анатолій Дністровий. Київ : Грані-Т, 2010. С. 21–23.
  6. Гаврилюк, Ю. Патриарх украинских поэтов в Польше : штрихи к портрету Остапа (Евстахия) Лапского / Юрий Гаврилюк // День. 2007. 14 марта (№ 44).
  7. Остапу Лапському – 70 // Берестейский край. 1996. № 4 (ліпень). С. 4.

Кобрынскі раён

Гуцкі

Лапскі Астап Васільевіч

Паэты

Мовазнаўцы

Прафесары